Menu

Blog

Het ethische vs. esthetische perfecte plaatje

Het ethische vs. esthetische perfecte plaatje

Het dilemma van reproductiefotografie

Van 10 tot en met 19 maart staat Maastricht in het teken van exclusieve kunst tijdens The European Fine Art Fair (TEFAF), één van de grootste kunst- en antiekbeurzen ter wereld. 

Voor diverse deelnemers aan de toonaangevende TEFAF heb ik foto’s verzorgd voor in hun catalogi, brochures of ten behoeve van authentisering van de door hun aangeboden kunst. Niet zo maar foto’s, maar perfecte reproductiefoto’s. Hierbij kom ik als fotograaf voor een dilemma te staan, want wat is de perfecte foto?

Reproductiefotografie

Deze reproductiefoto’s voor kunsthandelaren maak ik door middel van ‘high-res’ reproductie-fotografie, één van mijn diensten die ik als (onderzoeks)fotograaf aanbied. De foto’s moeten uiteraard aan de hoogste kwaliteitseisen voldoen. Het moeten de perfecte reproducties zijn om een potentiële koper te overtuigen van de schoonheid en hoge kwaliteit van het kunstwerk.

Kortom, ik moet de esthetiek van het kunstwerk zien vast te leggen. Al helemaal voor TEFAF, waarvan het publiek behoort tot de meest kritische kunstliefhebber ter wereld.

Facsimile

Bij deze vorm van reproductiefotografie zet ik daarom bril op van de potentiële koper (en verkoper). Reproductiefoto’s voor in catalogi moeten het kunstwerk in al zijn (mooiste) kwaliteiten tonen, en zouden het origineel bij wijze van spreken moeten kunnen vervangen. De kleur, vorm en schoonheid moeten exact overeenkomen met het origineel. De foto’s dienen als facsimile van de werkelijkheid. Dit is mogelijk dankzij eersteklasapparatuur en beheersing van camera, licht en software.

Een voorbeeld hiervan is deze uitsnede van een schilderij van Jan van der Heyden.

Jan v d Heijden

‘Imperfectie’

Daar (haast) lijnrecht tegenover staat de fotografie voor één van mijn andere klanten, restauratoren van schilderijen. Op reproductiefoto’s die ik voor hen maak, willen ze zoveel mogelijk informatie zien. In welke staat is het kunstwerk? Hoe heeft de tand des tijds het kunstwerk aangetast? Waar en in welke mate is het kunstwerk beschadigd? Zij willen juist de ‘imperfecties’ van een kunstwerk kunnen waarnemen.

Zo kan de restaurator vragen om een afwijkende verlichting of belichting van het kunstwerk. Ik kan bijvoorbeeld donkere partijen zover oplichten dat penseelstreken in deze donkere partijen zichtbaar worden.

Of maak ik met strijklicht een foto om opstaande verf of lacunes in het verfoppervlak zichtbaar te maken. Zo’n foto zou niet snel een bruikbaar beeld voor de kunsthandelaar zijn voor in een catalogus als deze vooral de schoonheid van het kunstwerk wil tonen.

Een voorbeeld:

uitsnede licht

De eerste foto is normaal belicht. Het is de uitsnede van een donkere partij in een schilderij van een Hollandse meester (een jas). De tweede foto is dezelfde uitsnede, maar nu overbelicht. Er wordt meer zichtbaar in de donkere partijen van de jas.

De linker foto, waarheidsgetrouw en ethisch verantwoord, is een normale weergave van het kunstwerk, de rechter foto niet. Esthetisch is de lichte foto niet bruikbaar voor een catalogus, maar het zorgt er wel voor dat de restaurator het kunstwerk vervolgens kan restaureren en conserveren voor de volgende generatie kunstliefhebbers. Misschien wel voor op de volgende TEFAF.

Ethisch of esthetisch?

Kortom, met de reproductiefoto’s die ik maak voor verschillende klanten heb ik een bepaald doel voor ogen: de perfecte reproductiefoto verzorgen. Maar dit perfecte beeld dat ik lever heeft voor verschillende klanten een volledig andere betekenis. Ethisch of esthetisch. Perfect of imperfect, maar beiden even waar.

Tot ziens op TEFAF!

TEFAF MAASTRICHT
MARCH 10-19, 2017
THE NETHERLANDS

Infrarood Fotografie (I)

Infrarood Fotografie (I)

Infrarood Fotografie

Met fotograferen bedoelen we gewoonlijk een afbeelding maken met zichtbaarlicht, maar in plaats van ‘gewoon’ zichtbaar licht kan ook infraroodstraling, uv-straling of röntgenstraling worden gebruikt om een foto te maken.

Zoals te zien is (afb. 1)  komt infrarood na rood in het elektromagnetisch spectrum. Infraroodstraling is niet zichtbaar voor het menselijk oog. Zichtbaar licht loopt van violet (380nm) tot rood (780nm).
In het elektromagnetisch spectrum worden alle soorten straling met hun golflengten (en/of frequenties) weergegeven. Het spectrum loopt van hele energierijke straling zoals gammastraling met een hele korte golflengte (10 -6 nm) tot de weinig energie bevattende radiogolven, die hele lange golflengten hebben (enkele centimeters tot meters lang).

afb. 1 Een deel van het elektromagnetisch spectrum

Verschillende soorten straling in het elektromagnetisch spectrum hebben verschillende eigenschappen.
De eigenschappen van straling kunnen we ruwweg onderverdelen in:

  • het doordringend vermogen
  • de mate van absorptie
  • de mate van reflectie

Alle drie bovengenoemde eigenschappen zijn weer afhankelijk van de materie waarop de straling valt.
Infraroodstraling heeft een golflengte die loopt van ± 780nm tot 1mm (10 6 nm).
Het deel van het spectrum dat gebruikt wordt voor infrarood fotografie strekt zich uit van ± 780nm tot 3000nm en wordt nabij infrarood genoemd.
Infraroodstraling heeft de eigenschap door materialen en stoffen heen te dringen waar andere straling minder goed of zelfs helemaal niet doorheen dringt. Infraroodstraling heeft dus voor bepaalde materialen een andere reflectie- en absorptiekarakteristiek dan bijvoorbeeld zichtbaar licht.

 

De camera

In feite zijn vrijwel alle sensoren van digitale camera’s gevoelig voor infrarode straling tot ongeveer 1100 nm, maar omdat infrarode straling het ‘zichtbaar licht’ beeld nadelig beïnvloedt (afwijkende kleur, onscherpte) is er een infrarood absorptiefilter (het hot-mirror filter) voor de camerasensor geplaatst. Dit ingebouwde infrarood absorptiefilter kan worden verwijderd, maar moet dan wel vervangen worden door een filter, dat de sensor beschermt en de breking van de straling weer corrigeert. Er zijn firma’s die dit als dienst aanbieden.
Ook zijn er camera’s waar het infrarood absorptiefilter al uit is verwijderd of waar het door middel van een schakelaar op de camera tijdelijk kan worden verwijderd (bijv. de Sony night vision camera’s).

 

Mogelijkheden

Infraroodfotografie is vaak zinvol bij kunstonderzoek omdat infraroodstraling door bepaalde verfpigmenten heen kan dringen en door een onderliggende laag wordt gereflecteerd of geabsorbeerd (een loodwit grondering b.v. reflecteert infraroodstraling en koolstof waarmee een schets is gemaakt absorbeert infrarood). Zo kunnen ondertekeningen, onderschilderingen, retouches, vervaagde teksten en dergelijke zichtbaar worden gemaakt. Hierdoor kan infraroodfotografie behulpzaam zijn om de conditie en authenticiteit van een kunstwerk te bepalen.

Kerkinterieur. Paneel. kunstenaar onbekend. Vermoeden van een 'gotische' tekst onder de afbeelding. Infrarood opname laat duidelijk woorden zien. De gehele tekst is niet te reconstrueren. Infrarood opname Nikon D7000 zonder Hot Mirror filter, met filter Hoya 1000. Normale opname Nikon D7000 zonder Hot Mirror filter, met TG1 filter voor lens = Hot Mirror filter    Kerkinterieur. Paneel. kunstenaar onbekend. Vermoeden van een 'gotische' tekst onder de afbeelding. Infrarood opname laat duidelijk woorden zien. De gehele tekst is niet te reconstrueren. Infrarood opname Nikon D7000 zonder Hot Mirror filter, met filter Hoya 1000. Normale opname Nikon D7000 zonder Hot Mirror filter, met TG1 filter voor lens = Hot Mirror filter    Op de grondering is een raster aangebracht om de compositie te maken  

afb. 2                                 afb. 3                                 afb 4.

Afbeelding 2 toont een kerkinterieur met een vermoeden van een onderliggende tekst, afb. 3 toont een deel van de met infrarood zichtbaar gemaakte tekst. Afbeelding 4 toont een raster op de grondering aangebracht om de compositie te maken

Infrarood onderzoek is, zoals dat heet: ‘non-destructief’. Het kunstwerk ondervindt geen schade door infraroodstraling er is geen ‘fysiek’ contact met het kunstwerk, wel moet er op worden gelet dat de infrarood bron het object niet opwarmt, in infrarood bronnen zit namelijk vaak ook veel warmtestraling.

 

Creatief gebruik

Infraroodfotografie wordt ook creatief gebruikt bij landschapsfotografie. Landschapsfotografen creëren met behulp van infrarood gevoelige camera’s surrealistische beelden. Bladgroen van bomen en struiken reflecteren infraroodstraling sterk en wordt dus heel licht afgebeeld.

 

afb. 5 tot en met 8. Natuurfotografie met een infrarood camera.

Fotografen die infraroodfotografie creatief toepassen gebruiken vaak verschillende infraroodfilters voor de lens om variaties in het uiteindelijke beeld te krijgen. Ik ben voornamelijk in een zwart-wit beeld geïnteresseerd. Soms combineer ik een normale opname met een infrarood opname om een zogeheten ‘falsecolorinfrarood’ beeld te creëren.

Infrarood portretten kunnen ook buitengewoon intrigerend zijn. De menselijke huid wordt heel licht, bijna transparant weergegeven. Met infraroodcamera’s kan in het donker worden gefotografeerd, mits er een lichtbron wordt gebruikt die alléén infraroodstraling uitzendt. Voor militaire doeleinden wordt hiervan gebruik gemaakt. Ook in de astrofotografie wordt in het infrarood bereik gefotografeerd, omdat het andere informatie oplevert dan het zichtbare licht.

Rene Gerritsen Fotografie

 

 

 

afb. 9 Portret in infrarood. De zonnebril wordt volledig transparant in infrarood.

Vernieuwde website

Welkom!